Momo in de duinen, cultuursporen in het duin tussen Katwijk en Den Haag

Projectbeschrijving

In 2009 is de RCE om advies gevraagd door de gemeente Wassenaar en het drinkwaterbedrijf ‘Dunea, duin en water’ om een betere afstemming te verkrijgen van het beheer van de cultuurhistorische waarden in het duingebied met de andere waarden zoals natuur en drinkwaterwinning. Dunea speelt hierin een belangrijke rol omdat zij grote delen van het duinlandschap rondom Wassenaar beheert.

Beide partijen erkenden dat het duingebied tussen Katwijk en Den Haag in feite één groot landschapseenheid betreft en zodoende is samenwerking gezocht met beide buurgemeenten, Katwijk en Den Haag en met de andere grote terreinbeherende instantie van dit gebied, Staatsbosbeheer. Deze samenwerking leidde in 2010 tot het project “Momo in de Duinen”. Het project heeft tot doel om tot inzicht te komen welke cultuurhistorische waarden in het duingebied aanwezig zijn en hoe hiermee zorgvuldig dient te worden omgegaan. Bij ruimtelijke ingrepen dienen deze waarden ook in de belangenafweging te worden meegenomen. Het project beoogt niet alleen het behoud van de cultuurhistorische waarden, maar wil deze juist ook benutten bij ontwikkelingen om zodoende de kwaliteit van het duingebied nog meer te vergroten. Omdat deze doelstelling aansluit op het nieuwe rijksbeleid Mo(dernisering) Mo(numentenzorg) is het project ‘Momo in de Duinen’ genoemd.

Om een overzicht te krijgen van de aanwezige cultuurhistorische waarden heeft het bureau Overland het inventarisatierapport ‘Cultuursporen in het duin’ samengesteld. Dit gebeurde onder toezicht van een begeleidingscommissie bestaande uit de vijf bovengenoemde gebiedspartners en de Rijksdienst Cultureel Erfgoed. Doordat alle gebiedspartners in de commissie vertegenwoordigd waren, konden ook uniforme uitgangspunten voor het hele plangebied worden opgesteld. Uit de studie blijkt dat het gebied een lange geschiedenis kent van menselijke activiteiten en landschappelijke ingrepen. Het huidige duinlandschap is de neerslag van natuurlijke processen en menselijk handelen en vormt thans een biizonder samenspel tussen natuur- en cultuurhistorische waarden. In het rapport worden vier landschapszones onderscheiden. Gerekend vanaf de zee landinwaarts zijn dat respectievelijk de zeereep, het buitenduin, het middenduin, inclusief de duinvalleien, en de hoge en lage binnenrand. Iedere zone bezit een aantal kernkwaliteiten en kent een uiteenlopende mate van menselijke activiteiten en historische relicten.

De resultaten van het onderzoek en achterliggende methodiek is op een studiedag begin 2011 gepresenteerd. Aan de betrokken partijen en andere instanties en overheden zijn de projectachtergrond en het rapport gepresenteerd. Ook zijn tijdens deze dag enkele casussen behandeld om na te gaan op welke wijze secuur met de aanwezige waarden kan worden om gegaan en hiervan zelfs profijt kan worden gekregen. Op 31 augustus 2011 is het rapport en een fietsroute die voert langs diverse historische locaties en relicten door bestuurders van de drie gemeenten en Dunea aangeboden aan de directeur van de RCE.

Om versnippering van het gebied te voorkomen is een integrale benadering gewenst die recht doet aan dit bijzondere landschap met haar waardevolle natuur en cultuurhistorische betekenis. Hiervoor is gemeenschappelijke beleidsontwikkeling noodzakelijk. Als eerste aanzet hiertoe is samen met het bureau Land-id een voorlopige visie opgesteld. Het is het voornemen dat de bestuurders van de drie gemeenten en van Dunea deze visie ondertekenen. De visie zal waarschijnlijk gekoppeld worden aan een uitvoeringsprogramma.